Na zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi (zwanym także ADHD), choruje w ostatnim czasie coraz więcej dzieci, małych pacjentów poradni psychologiczno – pedagogicznych. Pierwsze podejrzenia nadpobudliwości psychoruchowej pojawiają się zazwyczaj w przedszkolu lub szkole, kiedy dziecko zachowuje się niewspółmiernie do norm rozwojowych oraz odmiennie niż jego rówieśnicy. Warto jednak mieć na uwadze fakt, że pewne okresy w życiu dziecka charakteryzują się naturalną wzmożoną ruchliwością i aktywnością, w związku z czym należy ustrzegać się przed zbyt pochopnym decydowaniem o tym, że ma ono ADHD, gdyż wiele objawów może je tylko przypominać. 

Pojawienie się problemów dziecka i reakcja otoczenia
Zdarza się, że rodzice mając nieco bardziej ruchliwe dziecko niż jego rówieśnicy, nie uważają tego za problem. Kierując się przekonaniem, że jest dzieckiem, pozwalają mu na wiele i dają dużo swobody. Problemy pojawiają się w momencie gdy posyłają swoją pociechę do przedszkola, a potem do szkoły. Otrzymują bowiem, często po raz pierwszy, niepokojące sygnały i spostrzeżenia od opiekunów z przedszkola lub nauczycieli, że dziecko jest stale w ruchu, nie może usiedzieć na miejscu, nie potrafi bawić się z innymi dziećmi, nie czeka na swoją kolej, jest agresywne i impulsywne. 
W przedszkolu na plan pierwszy wysuwa się zazwyczaj nadmierna ruchliwość i aktywność, natomiast w szkole dominują problemy z koncentracją uwagi, zgodnie z dynamiką rozwoju „prawdziwego” ADHD. Kłopoty pojawiają się w szkole głównie dlatego, że objawy zespołu ADHD utrudniają lub wręcz uniemożliwiają uczniom realizowanie wymagań szkolnych. Są nimi: dostateczna koordynacja ruchowa, wzrost uwagi dowolnej, koncentrowanie się na przedmiocie zainteresowania, odpowiedni rozwój intelektualny i społeczno-emocjonalny. Zadania te wręcz przerastają możliwości dziecka z ADHD, które ma problemy ze skupieniem uwagi, nie rozumie poleceń nauczyciela, nie może wysiedzieć w miejscu przez 45 minut trwania lekcji. Wczesny wiek szkolny wiąże się także z pojawieniem nowych zadań rozwojowych, takich jak: wzbogacenie wiedzy o świecie i o sobie samym, opanowanie umiejętności potrzebnych do nabywania wiedzy, opanowanie umiejętności czytania i pisania, a także wejście w grupę rówieśniczą i zajęcie w niej odpowiedniego miejsca. Dziecko musi je zrealizować, aby sprostać nowym obowiązkom, nakładanym przez rodziców i szkołę (Stefańska-Klar, 2002). Gdy sobie z nimi nie radzi z powodu występowania objawów i ich nasilania, może paść pierwsze podejrzenie ze strony wychowawcy, że dziecko ma ADHD, co niejednokrotnie oznacza dla rodziców początek wędrówki od specjalisty do specjalisty w celu znalezienia przyczyny odmiennego zachowania dziecka. Warto jednak przed sformułowaniem takiego wniosku zastanowić się jak powinno zachowywać się dziecko w danym wieku biorąc pod uwagę normy rozwojowe. Wiele dzieci zachowuje się czasem w taki sposób, że można rozpoznać w ich zachowaniu objawy przypominające ADHD. W okresie przedszkolnym przewaga pobudzenia objawiającego się dużą aktywnością ruchową oraz zmienność emocjonalna jest uważana za prawidłowość. Dziecko jest ciekawe otaczającego świata, ruchliwe, gadatliwe i trudno jest od niego wymagać umiejętności długiego skupienia uwagi na zadaniu. Nadmierny spokój i mała aktywność powinny raczej wzbudzać niepokój (Nartowska, 1986).

Warto mieć na uwadze owe normy rozwojowe. Zbyt pochopne przypisanie „etykietki” oraz zaszufladkowanie dziecka pod nazwą ADHD może nieść za sobą poważne konsekwencje (Cooper, Ideus, 2001). Może wiązać się z odmiennym traktowaniem przez nauczyciela zbyt ruchliwego ucznia, stawianiem mu mniejszych wymagań oraz nieustannym karceniem za złe zachowanie i wyniki w nauce. Wpływa to również na zachowanie innych dzieci wobec dziecka. Przed przyjęciem danego podejrzenia rodzice powinni także zastanowić się, czy nauczyciel jest w stanie sam zdiagnozować, że dziecko ma ADHD, opierając się tylko na wnioskach z obserwacji jego zachowania podczas zajęć lekcyjnych. Często bowiem wiele osób błędnie myśli, że ADHD objawia się głównie nadruchliwością oraz że tak naprawdę łatwo jest rozpoznać tę chorobę. Jednak nie sama nadruchliwość musi się pojawić, aby móc zdiagnozować ADHD, a rozumienie nadpobudliwości w sensie potocznym różni się od jej definicji medycznej. Nie oznacza to oczywiście, że pojawiające się objawy należy bagatelizować. Należy zwrócić na nie uwagę, lecz to, co powinno zaniepokoić nauczyciela, a także rodziców to nie fakt wystąpienia pewnych symptomów, lecz ich powtarzalność i przedłużanie się, podczas gdy u rówieśników podobne zachowania już minęły (Cooper, Ideus, 2001).
 
Diagnoza różnicowa
 
Objawy ADHD, choć różnorodne, można podzielić na trzy obszary: nadpobudliwość psychoruchowa, impulsywność oraz zaburzenia koncentracji uwagi. Wiele zaburzeń objawia się podobnie do ADHD. Zanim postawimy diagnozę trzeba zastanowić się i wykluczyć inne przyczyny nadpobudliwości, bądź nadmiernej impulsywności. Dziecko może mieć problemy ze słuchem lub wzrokiem, dlatego kręci się nieustannie na swoim krzesełku chcąc dosłyszeć co się do niego mówi, lub zobaczyć co jest napisane na tablicy. Może być także bardzo zdolne, dlatego nudzą je rzeczy poruszane na lekcji, nie słucha oraz zajmuje się innymi rzeczami, choćby pisaniem po zeszycie, czy zagadywaniem kolegi z ławki. Trudności w realizowaniu zadań szkolnych mogą być związane nie tylko z nadpobudliwością psychoruchową, ale także z występowaniem określonych cech temperamentalnych, które wpływają na pojawienie się zaburzeń zachowania. Dlatego też wielu nauczycieli może mylić ADHD z temperamentem dziecka.

Inne zachowania pozornie wskazujące na ADHD prezentuje Tab. 1.

Choroby somatyczne 
Alergie, nadczynność tarczycy, astma, choroby reumatyczne, choroby wątroby, wady serca, choroby pasożytnicze, niedokrwistość, niedożywienie, przewlekłe zatrucia ołowiem, zażywanie niektórych leków, padaczka, uszkodzenia słuchu lub wady wzroku

 
 
Zaburzenia psychiczne


 Dzieci z niskim ilorazem inteligencji, zaburzenia lękowe, zaburzenia zachowania, całościowe zaburzenia rozwoju, depresja, mania
 Zaburzenia zachowania wynikające z działania czynników     środowiskowych Dziecko nadmiernie zdolne, dzieci narażone na zbyt duży stres(np. choroba lub rozwód rodziców), dziecko maltretowane fizycznie, wykorzystywane seksualnie, dziecko pochodzące z domu, w którym brakuje jasnych reguł postępowania


Jeśli problemy z zachowaniem pojawiają się nagle, objawy można mylić z zespołem „pseudo - ADHD”. Różnica polega na tym, że dziecko z „prawdziwym” ADHD zachowuje się odmiennie na skutek zaburzeń o podłożu neurologicznym, podczas gdy w przypadku „pseudo - ADHD” zaburzenia zachowania i emocji mają podłoże środowiskowe i są raczej odpowiedzią na pojawiające się trudności w życiu dziecka. Mogą nimi być problemy rodzinne (np. rozwód rodziców), śmierć kogoś bliskiego. Może być to także reakcja związana z niechęcią do szkoły i nauczyciela, wywołana wcześniejszymi negatywnymi doświadczeniami, szczególnie wtedy jeśli podobnych trudności z zachowaniem nie obserwuje się w domu (Cooper, Ideus, 2001). 
Autor: Joanna Smykaj